مدیریت استرسمقالات

استرس چیست: شناسایی انواع استرس و بهترین راه درمان آن

دلیل اینکه شما مخاطب گرامی در حال مطالعه این مقاله هستید به احتمال زیاد رفع استرس و تنشی است که در حال حاضر به آن دچار شده‌اید. اگر با دقت این مقاله را مطالعه کنید به شما قول می‌دهم بعد از مطالعه به سادگی می‌توانید احساس استرس را از خود دور کرده و منابع استرس را در خودتان شناسایی کنید تا دفعات بعد راحت‌تر این مسئله را حل کنید.

البته قبلا در مقاله‌ای با نام از بین بردن استرس با ۳ ابزار بسیار قدرتمند تا حد زیادی به ابزارها از بین برنده استرس هم اشاره کردیم که می‌توانید آن مقاله را هم مطالعه کنید.

این‌که هرکسی بداند ماهیت استرس چیست و از کجا می‌آید نه به عنوان تنها راه رفع استرس، اما یکی از بهترین راه‌ها معرفی می‌شود. زیرا در واقعیت کسی از درون هیچ‌کس باخبر نیست و حتی یک متخصص و روانشناس هم نمی‌تواند به اندازه خودِ شخص به او کمک کند.

مدیریت استرس و کاری که روانشناسان عزیز معمولا انجام می‌دهند تعریف یک قالب و چارچوب است که مشکل افراد را در آن قرار می‌دهند و خروجی هرچه که بود همان را به عنوان راه حل اعلام می‌کنند.

 

برای رفع استرس خودتان به خودتان کمک کنید
برای رفع استرس خودتان به خودتان کمک کنید

اما جزئیاتی در مشکل افراد وجود دارد که با هم یکسان نیست و همان جزئیات می‌تواند از ریشه کار را خراب کند. به همین دلیل ممکن است حتی توصیه شده‌ترین روانشناسان هم نتوانند مشکل شما را از ریشه حل کنند. ( البته این حرف‌ها دلیل بر بد بودن این عزیزان نیست. این‌ها تنها واقعیت‌هایی هستند که بهتر است همه بدانند تا همه پروسه حل مشکل را روانشناسان محول نکنند و به جای آن به فکر راهی برای کمک به خودشان باشند.)

شاید بارها پیش آمده که در اوج شادی بوده‌ایم و ناگهان مرور یک خاطره و یا رویدادی که قرار است فردا اتفاق بیوفتد ته دلمان را خالی می‌کند و این موضوع می‌تواند همه شادی ما را در لحظه از بین ببرد. یا حتی گاهی دچار استرسی می‌شویم که دلیلش را نمی‌دانیم اما در هر صورت حال ما را بد می کند.

 

استرس چیست؟

 

استرس چیست؟
استرس چیست؟

 

تعاریف زیادی برای استرس وجود دارد که هیچ‌کدام به طور قطع نتوانسته‌اند کامل‌ترین تعریف برای استرس باشند. درواقع اختلاف نظر دانشمندان عزیز برسر منابع به وجود آورنده استرس است.

استرس یکی از حیاتی‌ترین اجزای وجودی ما در دنیاست و نه‌تنها انسان‌ها بلکه همه حیوانات هم آن را به همراه دارند. هورمونی در بدن وجود دارد که عامل احساس استرس است و خوب است بدانید که نبود آن می‌تواند از بین رفتن همه انسان‌ها را در پی داشته باشد. اما ترشح بیش از حد آن هم می‌تواند همین بلا را بر سر ما بیاورد.

نام این هورمون کورتیزول است و احتمالا می‌دانید که اکثرا در اتاق عمل هم از آن استفاده می‌کنند تا بیمار بتواند بدن خود را پایدار نگه دارد. حال بدن ما در مواجهه با موارد ترس‌آوری همچون پرش از ارتفاع زیاد، سخنرانی در یک جمع، قسط عقب‌افتاده بانک و… آن را به صورت خودکار تولید می‌کند تا مانع مواردی همچون فشار خون شود.

هورمون استرس
هورمون استرس

 

اما مشکل اساسی این‌جاست که به علت عدم کنترل کافی بر احساساتمان، این هورمون به مقدار بیشتری ترشح می‌شود و این استرس می‌تواند بسیار آسیب‌زننده باشد.

حال اختلاف نظر در تعریف استرس در اینجاست که آیا یک موقعیت بیرونی باعث ترشح بیش از حد کورتیزول می‌شود و یا ترشح زیاد کورتیزول یک موقعیت بیرونی را استرس‌زا می‌کند. هردو این تعاریف یکدیگر را به یک اندازه نقض می‌کنند و البته هردو هم تا حدی کامل هستند.

بنابراین ما اگر در همین حد بدانیم کافیست و بهتر است به دنبال راه چاره باشیم. برای رسیدن به یک نتیجه خوب لازم است با انواع استرس آشنا شویم تا دریچه جدیدی را بر دیدگاهمان نسبت به استرس باز کنیم.

 

حتما بخوانید:  ۵ درس کوتاه از محمدعلی کِلِی که اعتماد به نفس شما را تقویت می‌کند

شناسایی انواع استرس و راه حل آن:

 

انواع استرس
انواع استرس

 

نمی‌شود درباره استرس و رفع آن حرف زد اما از ریچارد لازاروس نگفت. ( قبلا در مقاله‌  از بین بردن استرس با ۳ ابزار بسیار قدرتمند او را معرفی کردیم.) نقش پررنگی که این شخص در شناسایی استرس و عوامل آن ایفا کرد یکی از باارزش‌ترین خدمات او به مردم دنیا بود. البته او می‌گوید که منبع الهامش شخصی با نام هانس سلیه است و حتی او را کاشف استرس می‌داند.

اما در هرصورت این دو بزرگوار نظریه‌ای جالب در رابطه با استرس دارند. آن‌ها استرس را به دو دسته استرس مفید یا eustress و استرس مضر یا distress تقسیم می‌کنند و اعتقاد دارند که استرس همیشه هم بد نیست و در بعضی مواقع می‌تواند عامل بسیاری از موفقیت‌های ما باشد. ( این‌که فعل گذشته به کار نبردم به خاطر این است که هنوز هم این اعتقاد پا برجاست)

البته همیشه از استرس به بدی یاد کرده‌ایم و حتی وقتی کلمه استرس به گوش‌مان می‌خورد شاید حس خوبی نداشته باشیم به همین دلیل کمی غیرقابل باور است که استرس را عامل برخی از موفقیت‌های خود بدانیم.

اما واقعیت این است که در مواقع استرس مفید، معمولا عملکرد بیشتری داریم و حتی فکرمان بیش از پیش کار می‌کند تا ایده‌های جدیدی را بیابد. در ادامه به تشریح این دو دسته می‌پردازیم تا درک بیشتری از آن پیدا کنید.

 

استرس مضر (Distress):

 

استرس مضر
استرس مضر

استرس مضر یکی از دسته‌های اصلی استرس است که خود به زیردسته‌های دیگری تقسیم می‌شود. گاهی اوقات یک موضوع استرس زا می‌تواند تا سال‌های سال همراه ما باشد تا حدی که تبدیل به یک اختلال شود. اگر شخصی در این حد دچار استرس باشد ممکن است حتی در مقابل درمان، نوعی احساس گناه داشته باشد.( اگر احساس می‌کنید فرد استرسی هستید نگذارید این جمله آخر باعث ناامیدی بیشتر در شما شود. با من به ادامه مقاله بیایید تا راه حل مشخص شود)

همانطور که قبلا گفتم استرس صرفا یک واکنش جسمی و گاهی روحی است که با هدف دفاع در برابر انواع حملات به وجود می‌آید اما وقتی با آن درگیر شویم برای ما تبدیل به یک دشمن آسیب‌زننده خواهد شد.

هنگام به وجود آمدن استرس مضر، در کمتر از یک ثانیه همه مکانیزم‌های بدن دچار تداخل می‌شوند. بدن به طور خودکار سیستم دفاعیِ خودش را سرکوب می‌کند، ضربان قلب و فشار خون بالا می‌رود، هضم غذا انجام نمی‌شود و به خاطر ارسال مقدار زیادی خون به مغز و عضلات بدن، کبد و پوست و کلیه‌ها از مقدار خون کافی محروم می‌مانند.

احساس ضعیف بودن و همچنین از بین رفتن تمرکز نسبت به موضوعات دیگر از عواقب لحظه‌ای استرس مضر است. در طولانی مدت نیز می‌تواند باعث بیمار‌های پوستی، گوارشی، روحی روانی و … شود. حتی در برخی موارد در همان لحظه باعث مرگ فرد شده است.

همچنین می‌توانید مقاله: ۵ کار آسان ولی قدرتمند برای افزایش تمرکز را به عنوان مکمل این مقاله مطالعه کنید.

امرزوه چنین موضوعی برای ما بسیار بدیهی است که تنها عامل بیماری‌، میکروب‌ها و یا ویروس‌ها نیستند بلکه استرس درونی نیز یکی از عوامل جدی بیماری خطاب می‌شود. ( استرس سیستم دفاعی بدن را از کار می‌اندازد.) چنین دستاوردی که توسط دکتر سلیه انجام شده در دوران خودش یعنی سال ۱۹۵۰ بسیار غیرقابل باور بود اما واقعیت دارد.

عوامل استرس‌زای مضر را نمی‌توان به طور دقیق دسته‌بندی کرد زیرا هرکس ممکن است در موارد استرس‌زا با دیگری متفاوت باشد. اما بر اساس آمار،می‌توان تا حدی این کار را انجام داد. استرس‌های تکرار شونده و استرس‌های بسیار طولانی دو دسته از مخرب‌ترین نوع استرس هستند.

 

استرس تکرارشونده:

 

استرس تکرار شونده
استرس تکرار شونده

 

ممکن است شخصی به خاطر دروغی که گفته و ترس از برملا شدن آن، یک استرس تکرار شونده را تجربه کند. در حال رانندگی است که ناگهان به یاد می‌آورد: اگر دیگران بفهمند ممکن است دیگر به من اعتماد نکنند. بدون تلاش برای رفع این استرس فقط به اتفاقات بد فکر می‌کند تا اینکه از یادش می‌رود. مدتی بعد از ملاقات دوستش ناگهان افکاری به سراغش می‌آیند که: نکند دروغ من را فهمیده باشد، به نظر رفتارش این را نشان می‌داد.

حتما بخوانید:  طریقه از بین بردن حس خجالت با اجرای ۳ راهکار بی‌نظیر

این شخص تا زمانی که به انزجار نرسد هر رویدادی برایش تکرارکننده استرس است و آنقدر از این موضوع مشوش و رنجور است که راه حل درستی به ذهنش نمی‌رسد. دیگران نیز رفتار مشکوک این شخص را احساس می‌کنند و ممکن است کم‌کم از او فاصله بگیرند.

اینچنین است که افرادِ با استرس تکرارشونده دوستان کمی دارند و یا روابط‌شان با بقیه طولانی و عمیق نخواهد بود. البته همه ما چنین استرس‌های تکرار شونده‌ای را در طول زندگی تجربه می‌کنیم اما آن‌دسته از افرادی که زودتر مشکل را شناسایی و حل می‌کنند آسیب کمتری را نیز تجربه خواهند کرد.

متاسفانه چنین استرس‌هایی مقدار زیادی از تمرکز ما را می‌گیرند بنابراین شناسایی آن‌ها توسط خودمان کار بسیار سختی است. اما راه حل‌هایی دارد که در ادامه توضیح خواهم داد.

 

استرس مداوم (طولانی مدت):

 

استرس مزمن
استرس مزمن

 

این استرس در واقع همان استرس مکرر است اما آنقدر ادامه پیدا کرده و یا تعداد آن زیاد بوده است که شخص به نوعی با آن خو گرفته و جزئی از شخصیتش شده است، بنابراین تشخیص آن توسط خود شخص بسیار سخت و دشوار است.

افرادی که دچار استرس مزمن هستند کم‌کم نسبت به هرچیزی ناامیدی را ترجیح خواهند داد و هر لحظه منتظر یک حادثه هستند. البته همه ما در اندک مواردی این استرس مزمن را به همراه داریم که طبیعی است. زیرا ما در یک جهان نسبی زندگی می‌کنیم که هیچ امنیتی ندارد و ما با وجود پیشرفت بسیار زیادی که از ابتدا داشته‌ایم هنوز هم آسیب‌پذیریم.

اما زیاد شدن مقدار آن می‌تواند آسیب‌های جبران‌ناپذیری را به فرد وارد کند که همین موضوع هم عاملی است تا از درمان دورترشود و مدام بر شدت آن بیافزاید.

شاید بعد از مطالعه این مطلب به فکر فرو روید که نکند من استرس مزمن داشته باشم. من به شما می‌گویم که این‌گونه نیست زیرا اگر دچار چنین استرسی بودید هیچ‌گاه کنجکاوانه به دنبالش نمی‌آمدید.

نوع دیگری از استرس نیز وجود دارد که در هر دودسته استرس مفید و استرس مضر قرار می‌گیرد که می‌تواند مژده رشد و تحول شخصی را بدهد و یا بذر یک استرس طولانی مدت باشد. این دسته از استرس‌ها آنی هستند که یک لحظه می‌آیند و در لحظه بعد هیچ اثری از آن‌ها نیست.

درواقع می‌توان گفت قبل از شروع هرچیزی ما نوعی استرس را تجربه می‌کنیم که اگر نتوانیم برآن مسلط شویم بهترین لحظات خود را تبدیل به برزخی نابود کننده می کنیم.

 

استرس مفید:

 

استرس مفید
استرس مفید

 

همه ما بدون استثنا استرس مفید را در زندگی تجربه می‌کنیم و این احساس بر اثر عوامل درونی و بیرونی اتفاق می‌افتد. به عنوان مثال: مراسم خاستگاری یک رویداد پر از استرس است که همه اعضای خانواده را درگیر می‌کند ( البته هیچ‌کس بیش‌تر از خود دختر و پسر استرسی نمی‌شود )

این استرس از نوع مفید است( البته تا زمانی که اگرها و اماها به سراغتان نیامده باشد.) چنین استرسی ناشی از اتفاقات خوبی است که شاید با رویای آن بزرگ شده‌ایم و حالا که وقت تحقق آن آرزوست پر از استرس می‌شویم. این نوع استرس به افراد قوت قلب می‌دهد زیرا سرشار از امید و زندگی است و از طرفی عملکرد مارا افزایش می‌دهد.

توجه کنید درک این احساس کمی دشوار است زیرا خود کلمه استرس را فقط در زمان‌هایی به کار برده‌ایم که حالمان بد بوده و عملکرد ضعیفی را نشان داده ایم. مثلا به عنوان داماد، جلوی پدر عروس به لکنت زبان افتاده‌ایم. بنابراین چنین عواملی اجازه نمی دهند تا افزایش عملکردِ خودمان را به استرس نسبت دهیم اما واقعیت این است که استرس در موارد مناسب چنان انگیزه‌ای برای حرکت به ما می‌دهد که غیرقابل توصیف است.

حتما بخوانید:  رهبری چیست: (لیدرشیپ leadership) : معرفی ۴ کار اصلی یک رهبر تحول آفرین
برقرای تعادل برای کنترل استرس
برقرای تعادل برای کنترل استرس

 

در اکثر مواقع ما در پایداری کامل نیستیم تا بتوانیم در هنگام یک تصمیم همه جوانب را در نظر بگیریم و معمولا کاملا احساسی برخورد می‌کنیم که منجبر به نتیجه خوبی نمی‌شود. اما زمانی که هورمون استرس ترشح می‌شود در تلاش است بدن را به پایداری برساند تا جلوی خطر مرگ را بگیرد و در مواقعی هم کاملا موفق است و می تواند ما را به پایداری کامل برساند.

به عنوان مثال زمانی که شما احساس توانمندی عجیبی در خود دارید و معمولا موفق هم می‌شوید، چند ساعت بعد شدیدا احساس خستگی خواهید کرد که این دقیقا کار هورمون استرس است. متاسفانه در موارد بسیار اندک این اتفاق می‌افتد و معمولا متوجه آن نمی‌شویم زیرا به ان عادت کرده‌ایم.

بنابراین می‌توان نتیجه گرفت که نباید همه نتایج بد را به استرس نسبت دهیم بلکه اگر یاد بگیریم چگونه این واکنش طبیعی را کنترل کنیم قطعا از آسیب‌های آن هم در امانیم.

 

چگونه استرس خود را کنترل کنیم؟

 

چگونه استرس خود را کنترل کنیم
چگونه استرس خود را کنترل کنیم

اگر بخواهیم بهترین راه کنترل استرس را معرفی کنیم در واقع رسیدن به خودآگاهی است. اگر شخصی به اندازه کافی برخودش و رویدادهای اطرافش تسلط داشته باشد احتمال استرسی شدن در او نزدیک به صفر می‌رسد. اما رسیدن به چنین خودآگاهی می‌تواند کار دشواری باشد، از طرفی توضیح آن از حوصله این مقاله خارج است. بنابراین توضیح آن را در مقاله‌ای دیگر برای افراد علاقه‌مند قرار خواهم داد و در همین پاراگراف خبر انتشار آن را اعلام خواهم کرد.

اما قبل از این که به خودآگاهی برسیم لازم است موارد تاثیرگذار بر آن را بشناسیم و تا حدی آن‌ها را کنترل کنیم. در زیر به مهترین این موارد اشاره خواهیم کرد.

 

عدم مدیریت زمان:

 

مدیریت زمان برای کنترل استرس
مدیریت زمان برای کنترل استرس

 

زمانی که بدون مدیریت زمان به ادامه زندگی می‌پردازیم معمولا کارهای نیمه تمام زیادی را پشت سر خود رها می‌کنیم. از طرفی هرگاه وظیفه‌ای جدید به ما محول می‌شود ( چه در کار و چه در زندگی شخصی ) فورا به هم می‌ریزیم. زیرا یکی از آن کارهای رها شده در گذشته پیش نیاز این کار جدید بوده است و حالا زمان کافی برای رسیدن به هردو آن‌ها را در اختیار نداریم. بنابراین پر از استرس می‌شویم.
به عنوان یک تمرین سعی کنید هیچ کاری را نیمه‌تمام رها نکنید و حتی اگر آهسته حرکت می‌کنید بازهم به حرکت خود ادامه دهید و متوقف نشوید.

 

قضاوت:

 

قضاوت صحیح را یاد بگیریم
قضاوت صحیح را یاد بگیریم

 

زندگی ما با قضاوت‌هایمان ( درست و غلط ) حرکت می‌کند. بنابراین خیلی مهم است که یاد بگیریم چگونه قضاوت درستی از محیط و خودمان داشته باشیم.

به عنوان مثال معمولا نگاه دیگران به خودمان را قضاوت کرده و تصورات مختلفی را در ذهن خود به وجود می‌آوریم و یا آینده‌ای که هنوز پیروزی یا شکست در آن مشخص نیست را مورد قضاوت قرار می‌دهیم. تا اینجا قضاوت کردن هیچ عیبی ندارد زیرا یک امر طبیعی محسوب می‌شود اما مشکل زمانی به وجود می‌آید که تحت تاثیر این تصویر ذهنی قرار گرفته و به استرس اجازه نفوذ می‌دهیم.

حال اگر یاد بگیریم که در ذهنمان یک تصویر استوار و محکم از خود داشته باشیم قطعا مشکل قضاوت نادرست به مرور حل شده و استرس ناشی از آن را کنترل می‌کنیم و می‌توان گفت گل کاشته‌ایم.

 

رفع استرس
رفع استرس

 

البته یادتان باشد موارد دیگری هم هستند که می‌توانند استرس ایجاد کنند اما اگر همین دو مورد را برطرف کنید گام بزرگی در جهت رفع استرس خود برداشته‌اید. بنابراین به جای توجیه کارهای خودتان اقدام کنید و نتیجه شگفت‌انگیزش را ببینید.

 

به این مقاله امتیاز دهید

میانگین امتیاز

این مقاله چقدر برای شما مفید بود؟

User Rating: ۴٫۴۵ ( ۱ votes)
برچسب ها
نمایش بیشتر

مهدی فرخیان

شکست، موفقیتی است که خود را پشت پستی و بلندی زندگی پنهان کرده تا برایش آماده شویم. هرگاه شاگرد آماده باشد استاد خودش می‌آید. ۷ سال زمان لازم بود تا معنی این جمله را درک کنم و سعی دارم این تجربه را با دیگران به اشتراک بگذارم.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.

بستن