با انواع افسردگی و تفاوت آن‌ها آشنا شوید

اگر هر روز احساس خستگی می‌کنید، از چیزهایی که قبلاً دوستشان داشتید لذت نمی‌برید یا حس می‌کنید بدون دلیل مشخصی غمگین هستید، ذهنتان ممکن است سراغ یک کلمه برود: افسردگی. اما افسردگی یک اختلال واحد نیست. روانپزشکی مدرن حداقل شش نوع اصلی از انواع افسردگی را شناسایی کرده که هر کدام علائم، مدت، شدت و رویکرد درمانی متفاوتی دارند. شناخت این تفاوت‌ها اولین قدم برای کمک گرفتن درست است. تا انتهای این مقاله از ذهنولوژی با ما همراه باشید تا با انواع افسردگی و علائم آن آشنا شوید.

چند نوع افسردگی داریم؟

قبل از اینکه وارد جزئیات شویم، این جدول یک نگاه کلی به انواع افسردگی و علائم آن می‌دهد:

افسردگی ماژور (Major Depressive Disorder یا MDD)

افسردگی ماژور شناخته‌شده‌ترین شکل افسردگی است. طبق معیارهای DSM-5 که توسط انجمن روانپزشکی آمریکا تدوین شده، برای تشخیص این نوع باید حداقل پنج علامت از فهرست زیر به مدت دو هفته یا بیشتر حضور داشته باشند و در عملکرد روزانه اختلال ایجاد کنند:

• احساس غم، پوچی یا ناامیدی تقریباً هر روز
• از دست دادن علاقه یا لذت به فعالیت‌هایی که قبلاً دوست داشتید
• کاهش یا افزایش وزن قابل توجه
• مشکل در خوابیدن یا پرخوابی
• خستگی و کمبود انرژی
• احساس بی‌ارزشی یا گناه
• دشواری در تفکر، تمرکز یا تصمیم‌گیری
• افکار مربوط به مرگ یا خودکشی

نکته مهم این است که افسردگی ماژور ممکن است یک بار در طول زندگی اتفاق بیفتد یا در دوره‌های مکرر تجربه شود. این نوع به روان‌درمانی، دارودرمانی یا ترکیبی از هر دو پاسخ می‌دهد.

دیستیمیا (Persistent Depressive Disorder)

دیستیمیا که امروز با نام اختلال افسردگی پایدار نیز شناخته می‌شود، شکل خاموش‌تری از افسردگی است. شدت علائم از افسردگی ماژور کمتر است، اما مدت آن بسیار طولانی‌تر است؛ حداقل دو سال در بزرگسالان.

بسیاری از کسانی که دیستیمیا دارند سال‌ها بدون تشخیص زندگی می‌کنند، چون علائم آن‌قدر با «شخصیت» فرد درهم می‌آمیزد که نه خودشان و نه اطرافیانشان آن را بیماری می‌دانند. جمله‌هایی مثل «این آدم همیشه غمگین است» یا «اصلاً شوخ‌طبع نیست» می‌تواند توصیف نادرستی از یک بیماری واقعی باشد.

علائم رایج دیستیمیا:

• خلق افسرده در بیشتر روزها
• بدبینی مزمن نسبت به آینده
• عزت‌نفس پایین
• اشکال در تصمیم‌گیری
• احساس ناکافی بودن

اختلال دوقطبی و رابطه‌اش با افسردگی

اختلال دوقطبی اغلب با «تغییرات خلقی» توصیف می‌شود، اما این توصیف ساده‌انگارانه است. در این اختلال، فرد دوره‌های شیدایی (Mania) یا شبه‌شیدایی (Hypomania) را تجربه می‌کند که در تضاد کامل با دوره‌های افسردگی عمیق قرار دارند.

از منظر انواع افسردگی، اختلال دوقطبی نوع ۱ و نوع ۲ هر دو شامل اپیزودهای افسردگی شدید هستند. تفاوت کلیدی در شدت دوره‌های شیدایی است:

• دوقطبی نوع ۱: دوره‌های شیدایی کامل با شدت بالا و احتمال نیاز به بستری
• دوقطبی نوع ۲: دوره‌های شبه‌شیدایی خفیف‌تر، اما افسردگی عمیق‌تر

نکته مهم: درمان دوقطبی با افسردگی ماژور فرق دارد. تجویز برخی داروهای ضدافسردگی بدون تثبیت‌کننده خلق می‌تواند حمله شیدایی را تحریک کند. تشخیص دقیق نزد روانپزشک ضروری است.

افسردگی فصلی (Seasonal Affective Disorder یا SAD)

اختلال عاطفی فصلی نوعی افسردگی است که با تغییر فصل ظاهر می‌شود و در پاییز و زمستان به اوج خود می‌رسد، سپس در بهار بهتر می‌شود. محققان بر این باورند که کاهش نور خورشید باعث اختلال در ریتم شبانه‌روزی بدن، کاهش سروتونین و افزایش ملاتونین می‌شود.

علائم افسردگی فصلی:

• خواب‌آلودگی و پرخوابی
• اشتهای زیاد، به‌خصوص میل به کربوهیدرات
• کاهش انرژی شدید
• احساس سنگینی در اندام‌ها
• گوشه‌گیری اجتماعی

یکی از روش‌های درمانی شناخته‌شده برای این نوع نور درمانی (Light Therapy) است که با دستگاه‌های مخصوص انجام می‌شود و تحقیقات معتبر اثربخشی آن را تأیید کرده‌اند.

افسردگی پس از زایمان (Postpartum Depression)

بسیاری از مادران چند روز اول بعد از زایمان احساس ناپایداری عاطفی دارند که «بی‌بی بلوز» نام دارد و معمولاً طی دو هفته برطرف می‌شود. اما افسردگی پس از زایمان چیز دیگری است.

این اختلال می‌تواند هفته‌ها یا ماه‌ها ادامه داشته باشد و شامل احساس ناتوانی در مراقبت از نوزاد، گریه‌های مکرر، اضطراب شدید، احساس بیگانگی نسبت به کودک، و در موارد نادر افکار آسیب‌رسانی به خود یا نوزاد باشد.

طبق آمار مؤسسه ملی سلامت روان آمریکا (NIMH)، این اختلال یکی از شایع‌ترین عوارض دوره پس از زایمان است و درمان‌پذیر است. مراجعه نکردن برای دریافت کمک در این دوره، نشانه ضعف نیست؛ نشانه نبود اطلاعات کافی است.

نشانه‌ای که اغلب نادیده گرفته می‌شود

یکی از رایج‌ترین سوءتفاهم‌ها درباره افسردگی و انواع آن این است که فکر می‌کنیم افسردگی همیشه با گریه همراه است. اما واقعیت این است که خیلی از افراد مبتلا به انواع افسردگی اصلاً گریه نمی‌کنند؛ بلکه احساس بی‌حسی، خستگی مزمن، عصبانیت‌های ناگهانی یا درد جسمی بدون علت پزشکی دارند. تحقیقات نشان می‌دهد که درد جسمی مزمن، سردردهای مکرر و مشکلات گوارشی در برخی موارد می‌توانند تظاهر جسمانی افسردگی باشند که هیچ علت ارگانیک قابل اثباتی ندارند.

چه زمانی باید به متخصص مراجعه کرد؟

اگر هر یک از این علائم را برای بیش از دو هفته تجربه می‌کنید، وقت آن است که با یک روانپزشک یا روان‌شناس مشورت کنید:

• غم، پوچی یا بی‌تفاوتی که از بین نمی‌رود
• اختلال در خواب یا اشتها
• ناتوانی در انجام کارهای روزانه
• احساس بی‌ارزشی یا گناه بی‌دلیل
• هر گونه فکر آسیب به خود

تشخیص نوع افسردگی نیازمند ارزیابی دقیق متخصص است. درمان درست، به نوع درست افسردگی بستگی دارد؛ و این دقیقاً دلیلی است که خوددرمانی در این حوزه می‌تواند مشکل‌ساز باشد. اگر فکر می‌کنید ممکن است با یکی از انواع افسردگی مواجه باشید، مراجعه به یک روانپزشک یا روان‌شناس اولین و مطمئن‌ترین قدم است.

پرسش‌های متداول

۱. آیا می‌توان به چند نوع افسردگی به‌طور همزمان مبتلا بود؟
بله. برای مثال فردی ممکن است دیستیمیا داشته باشد و روی آن یک اپیزود افسردگی ماژور هم تجربه کند. به این حالت «افسردگی مضاعف» یا Double Depression گفته می‌شود.

۲. آیا افسردگی فصلی فقط در زمستان اتفاق می‌افتد؟
در اکثر موارد بله، اما نوع نادری از SAD وجود دارد که در تابستان رخ می‌دهد و با بی‌خوابی، کاهش اشتها و اضطراب همراه است.

۳. تفاوت غم طبیعی با افسردگی چیست؟
غم طبیعی معمولاً به رویداد مشخصی مرتبط است و با گذشت زمان فروکش می‌کند. افسردگی پایدارتر است، از عملکرد روزانه می‌کاهد و گاهی بدون دلیل واضح ادامه می‌یابد.

۴. آیا انواع افسردگی در مردان و زنان یکسان است؟
علائم می‌تواند متفاوت باشد. مردان بیشتر افسردگی را از طریق عصبانیت، رفتارهای پرخطر یا سرگرم‌کننده و گوشه‌گیری نشان می‌دهند، در حالی که زنان بیشتر با غم و اضطراب افسردگی را تجربه می‌کنند.

مطالب مرتبط:

• علائم افسردگی چیست؟ نشانه‌های روانی، جسمی و رفتاری
• درمان افسردگی | از روان‌درمانی و دارو تا خودمراقبتی
• علت افسردگی بعد از ازدواج و راه‌های مقابله با آن
• بی‌خوابی شبانه چیست؟ علائم، دلایل و روش‌های درمان